Jaki zbiornik na deszczówkę wybrać? Pojemność i montaż

Jaki zbiornik na deszczówkę będzie odpowiedni? Do okazjonalnego podlewania roślin zwykle wystarczy prosty model naziemny podłączony do jednej rury spustowej. Jeżeli woda ma zasilać większy ogród, automatyczne nawadnianie albo instalację w budynku, lepszym wyborem będzie większy zbiornik podziemny z filtracją, pompą i bezpiecznym przelewem.

O wyborze nie powinna jednak decydować wyłącznie deklarowana pojemność. Trzeba uwzględnić powierzchnię dachu, lokalne opady, zapotrzebowanie na wodę, warunki gruntowe, sposób odbioru deszczówki oraz miejsce dostępne na działce. Zbyt mały zbiornik szybko się przepełni, natomiast przewymiarowany może długo pozostawać pusty, mimo poniesienia wyższych kosztów zakupu i montażu.

Jaki zbiornik na deszczówkę wybrać w zależności od zastosowania?

Najpierw należy ustalić, do czego będzie wykorzystywana zgromadzona woda. Innego systemu wymaga podlewanie kilku donic, a innego nawadnianie trawnika lub zasilanie spłuczek.

• Podlewanie donic i małych rabat: wystarczy niewielki zbiornik naziemny z kranikiem.
• Podlewanie średniego ogrodu: przyda się większy zbiornik naziemny lub zestaw połączonych pojemników, najlepiej współpracujący z pompą.
• Automatyczne nawadnianie: potrzebny jest zbiornik o większej pojemności, pompa zapewniająca wymagane ciśnienie oraz odpowiednia filtracja.
• Mycie narzędzi i nawierzchni: ważny jest łatwy punkt poboru wody oraz pompa dobrana do używanego węża lub urządzenia.
• Zasilanie instalacji w budynku: konieczny jest odrębny, prawidłowo zaprojektowany układ wody nieprzeznaczonej do picia, zabezpieczony przed połączeniem z instalacją wodociągową.

Najprostsza zasada wyboru jest następująca: zbiornik naziemny sprawdza się przy mniejszym i sezonowym zużyciu, a podziemny przy większym zapotrzebowaniu oraz regularnym korzystaniu z deszczówki.

Zbiornik naziemny czy podziemny?

Naziemny zbiornik na wodę opadową

Zbiornik naziemny ustawia się zazwyczaj obok elewacji i łączy z rurą spustową za pomocą zbieracza. To rozwiązanie proste, stosunkowo łatwe w montażu i niewymagające wykonywania wykopu. Nadaje się przede wszystkim do podlewania roślin oraz drobnych prac porządkowych.

Jego najważniejsze zalety to:

• łatwy dostęp do kranika, filtra i wnętrza pojemnika;
• możliwość szybkiego montażu bez robót ziemnych;
• łatwiejsze czyszczenie i kontrolowanie poziomu wody;
• możliwość połączenia kilku pojemników;
• duży wybór kształtów, kolorów i modeli dekoracyjnych.

Ograniczeniem jest mniejsza dostępna pojemność, zajmowanie miejsca przy budynku oraz podatność wody na nagrzewanie. Pojemnik powinien być nieprzezroczysty i odporny na promieniowanie UV. Najlepiej ustawić go w zacienionym miejscu, na stabilnym i wypoziomowanym podłożu.

Pełny zbiornik waży tyle, ile sam pojemnik plus zgromadzona woda — każdy litr wody to w przybliżeniu kilogram obciążenia. Dlatego nawet niewielkiego modelu nie należy stawiać na miękkiej ziemi, przypadkowych bloczkach ani niestabilnym podeście.

Podziemny zbiornik na deszczówkę

Zbiornik podziemny nie zajmuje miejsca przy elewacji i pozwala gromadzić większą ilość wody. Brak światła oraz niższa temperatura ograniczają nagrzewanie wody i rozwój glonów. Takie rozwiązanie nadaje się do nawadniania większego ogrodu, a po odpowiednim zaprojektowaniu również do wybranych zastosowań gospodarczych w domu.

Przed zakupem trzeba sprawdzić:

• poziom wód gruntowych i rodzaj gruntu;
• dopuszczalną głębokość posadowienia;
• odporność zbiornika na nacisk gruntu;
• możliwość montażu w obszarze obciążonym ruchem pojazdów;
• wymagania producenta dotyczące podsypki, obsypki lub zabezpieczenia przed wyporem;
• położenie przewodów, kabli, fundamentów i korzeni drzew;
• możliwość doprowadzenia rur ze spadkiem oraz wykonania przelewu.

Nie każdy zbiornik podziemny można zamontować pod podjazdem. Model musi być przeznaczony do takiego obciążenia, a sposób jego posadowienia powinien odpowiadać dokumentacji producenta. Przy wysokim poziomie wód gruntowych pusty zbiornik może być również narażony na wypór.

Jeżeli instalacja jest planowana równocześnie z domem, położenie zbiornika, przepustów i rur warto uwzględnić odpowiednio wcześnie. Ułatwia to skoordynowanie prac opisanych w poradniku o kolejnych etapach budowy domu i pozwala uniknąć ponownego rozkopywania zagospodarowanej działki.

Jak obliczyć pojemność zbiornika na deszczówkę?

Pojemność należy dobrać na podstawie dwóch wartości: ilości wody możliwej do zebrania oraz rzeczywistego zapotrzebowania. Sam metraż dachu nie wystarcza. Znaczenie mają również wielkość i rozkład opadów, rodzaj pokrycia, liczba podłączonych rur spustowych i częstotliwość zużywania wody.

Obliczenie ilości wody z pojedynczego opadu

Do wstępnego oszacowania uzysku można wykorzystać wzór:

ilość zebranej wody w litrach = powierzchnia rzutu dachu w m² × opad w mm × współczynnik spływu

Jeden milimetr opadu na jednym metrze kwadratowym odpowiada jednemu litrowi wody przed uwzględnieniem strat. Współczynnik spływu opisuje, jaka część opadu rzeczywiście trafi do instalacji. Straty wynikają między innymi ze zwilżenia pokrycia, parowania, rozchlapywania, działania filtrów i odrzucenia pierwszej, najbardziej zanieczyszczonej partii opadu.

W obliczeniach należy stosować powierzchnię poziomego rzutu tej części dachu, z której woda jest doprowadzana do zbiornika, a nie powierzchnię mierzoną po skosie połaci. Jeżeli podłączona jest tylko jedna rura spustowa, trzeba uwzględnić wyłącznie obsługiwany przez nią fragment dachu.

Przykład obliczenia

Załóżmy, że do zbiornika podłączono dach o rzucie 120 m², prognozowany opad wynosi 20 mm, a przyjęty orientacyjnie współczynnik spływu to 0,8.

120 × 20 × 0,8 = 1920 litrów

Oznacza to, że podczas takiego opadu system może teoretycznie dostarczyć około 1920 litrów wody. Jest to szacunek, a nie gwarantowany wynik. Rzeczywista ilość zależy od konstrukcji dachu, drożności rynien, sprawności filtrów i konfiguracji zbieracza.

Obliczenie zapotrzebowania na wodę

Drugi etap polega na oszacowaniu zużycia między opadami. Należy określić:

1. jaką powierzchnię ogrodu zamierza się podlewać;
2. które rośliny wymagają regularnego nawadniania;
3. ile wody zużywa system podczas jednego cyklu;
4. jak często będzie uruchamiane podlewanie;
5. jak długi okres bez opadów ma pokryć zapas;
6. czy deszczówka będzie używana również do innych celów.

Przykładowo, jeśli system zużywa 300 litrów podczas jednego podlewania i ma wykonać cztery cykle bez uzupełnienia zapasu, potrzebuje co najmniej 1200 litrów dostępnej wody. Do tego trzeba doliczyć objętość, której pompa nie może pobrać z dna, oraz rezerwę użytkową.

Dobry zbiornik nie musi przechwytywać całej wody z największej ulewy. Powinien magazynować ilość, którą można realnie wykorzystać przed kolejnymi opadami. Niewykorzystana pojemność nie daje oszczędności, a nadmiar deszczówki i tak musi zostać bezpiecznie odprowadzony przelewem.

Dlaczego suma rocznych opadów nie wystarcza?

Roczny uzysk może pokazywać potencjał instalacji, ale nie określa właściwej pojemności zbiornika. Opady są nierównomierne: okresy intensywnego deszczu przeplatają się z suszą, kiedy zapotrzebowanie ogrodu jest największe. Dwa miejsca o podobnej rocznej sumie opadów mogą wymagać innej pojemności ze względu na różny rozkład deszczu.

Najlepiej wykonać kilka wariantów obliczeń dla małego, typowego i intensywnego opadu, a następnie porównać wyniki z zużyciem wody w okresie bezdeszczowym. Dane opadowe powinny pochodzić z możliwie lokalnego i aktualnego źródła.

Zbieranie deszczówki z dachu — jak zbudować sprawny układ?

Sam pojemnik nie tworzy jeszcze kompletnego systemu. Skuteczne zbieranie deszczówki z dachu wymaga kontrolowanego dopływu, filtracji, poboru wody oraz odprowadzenia nadmiaru.

1. Rynny i rury spustowe przechwytują wodę z połaci i kierują ją do instalacji.
2. Osłony lub koszyki zatrzymują większe liście i gałązki, ale wymagają regularnego czyszczenia.
3. Zbieracz albo przewód dopływowy przekazuje wodę do zbiornika.
4. Filtr ogranicza przedostawanie się piasku, fragmentów roślin i innych osadów.
5. Zbiornik magazynuje wodę i chroni ją przed światłem oraz zanieczyszczeniem.
6. Kran lub pompa umożliwia wykorzystanie zgromadzonej wody.
7. Przelew awaryjny bezpiecznie odprowadza nadmiar po napełnieniu zbiornika.

Filtracja i odrzucenie pierwszego spływu

Na dachu gromadzą się pył, liście, odchody ptaków oraz inne zanieczyszczenia. Pierwsza część opadu spłukuje je do rynien, dlatego w bardziej rozbudowanych układach stosuje się separator pierwszego spływu. Jego przydatność zależy od przeznaczenia wody, rodzaju dachu i poziomu wymaganej ochrony instalacji.

Im bardziej wymagający sposób wykorzystania deszczówki, tym staranniejsza powinna być filtracja. Do zwykłego podlewania często wystarcza filtr zgrubny, natomiast instalacja z pompą, zraszaczami lub liniami nawadniającymi wymaga ochrony przed drobnymi cząstkami, które mogłyby zatkać urządzenia.

Filtra nie należy dobierać wyłącznie na podstawie dokładności oczyszczania. Zbyt mały lub szybko zapychający się wkład ograniczy przepływ, przez co część wody ominie zbiornik albo doprowadzi do przelewania się instalacji.

Przelew jest obowiązkowym elementem użytkowym

Każdy zbiornik może się napełnić. Nadmiaru nie wolno kierować w przypadkowe miejsce, zwłaszcza przy fundamentach, na sąsiednią nieruchomość lub teren podatny na podmakanie. Przelew można połączyć z prawidłowo dobranym systemem rozsączania, ogrodem deszczowym albo innym dopuszczalnym odbiornikiem.

Sposób odprowadzenia wody powinien uwzględniać przepuszczalność gruntu, ukształtowanie działki i lokalne wymagania. Podłączenie do sieci kanalizacyjnej wymaga sprawdzenia warunków u jej zarządcy. Wody opadowej nie należy samowolnie wprowadzać do kanalizacji sanitarnej.

Jaką pompę dobrać do zbiornika?

Pompa nie jest konieczna, jeżeli woda wypływa przez kranik do konewki. Staje się potrzebna przy używaniu węża, zraszaczy, linii kroplującej lub instalacji gospodarczej.

Przy wyborze należy porównać:

• wymaganą wydajność instalacji, czyli ilość wody potrzebną w określonym czasie;
• wymagane ciśnienie zraszaczy lub innych odbiorników;
• wysokość podnoszenia, uwzględniającą różnicę poziomów i straty w przewodach;
• długość oraz średnicę rur między zbiornikiem a punktem poboru;
• zabezpieczenie przed suchobiegiem, które chroni urządzenie po opróżnieniu zbiornika;
• sposób montażu — pompa może być zatapialna albo umieszczona poza zbiornikiem.

Zbyt słaba pompa nie zapewni właściwej pracy zraszaczy, natomiast przewymiarowana może niepotrzebnie zwiększyć koszt i zużycie energii. Parametry urządzenia trzeba dopasować do konkretnej instalacji, a nie wyłącznie do pojemności zbiornika.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie zbiornika?

Przed zamówieniem warto porównać nie tylko cenę i pojemność, lecz także wyposażenie oraz warunki montażu. Dwa podobnie wyglądające modele mogą wymagać zupełnie innego przygotowania podłoża.

• Przeznaczenie: zbiornika naziemnego nie wolno zakopywać, jeśli producent tego nie dopuszcza.
• Nieprzezroczyste ściany: ograniczają dostęp światła i rozwój glonów.
• Odporność na UV: jest szczególnie ważna w modelach ustawianych na zewnątrz.
• Pokrywa: powinna chronić wodę przed zanieczyszczeniami oraz przypadkowym dostępem dzieci i zwierząt.
• Możliwość czyszczenia: otwór rewizyjny musi pozwalać na kontrolę i usuwanie osadów.
• Przyłącza: należy sprawdzić ich średnice, wysokość oraz zgodność z planowanym filtrem i przelewem.
• Odpływ denny: ułatwia opróżnienie modelu naziemnego i przygotowanie go do zimy.
• Warunki posadowienia: instrukcja powinna określać wymagania dotyczące podłoża, obsypki i obciążenia.
• Dostępność części: uszczelki, filtry i pokrywy powinny być możliwe do wymiany.
• Możliwość rozbudowy: dodatkowe przyłącze ułatwi połączenie kolejnego zbiornika.

Materiał pojemnika musi być przeznaczony do magazynowania wody opadowej i odporny na warunki panujące w miejscu montażu. W przypadku zbiorników z tworzywa równie ważna jak sam rodzaj materiału jest konstrukcja ścian, usztywnienia oraz zgodność montażu z instrukcją.

Gdzie ustawić lub zakopać zbiornik?

Model naziemny powinien znajdować się blisko rury spustowej, najlepiej w cieniu. Podłoże musi być równe, nośne i odporne na długotrwałe obciążenie. Trzeba pozostawić dostęp do pokrywy, filtra, kranika i odpływu.

Dla zbiornika podziemnego należy wybrać miejsce, które:

• umożliwia wykonanie dopływu ze spadkiem;
• nie koliduje z istniejącymi instalacjami;
• zapewnia dostęp do włazu i urządzeń serwisowych;
• nie jest narażone na obciążenia większe od dopuszczonych przez producenta;
• pozwala bezpiecznie odprowadzić wodę z przelewu;
• nie znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie roślin o agresywnym systemie korzeniowym.

Położenie zbiornika warto skoordynować z planem ogrodu. Woda powinna być dostępna tam, gdzie jest najbardziej potrzebna, na przykład przy rabatach, warzywniku czy roślinach wieloletnich. Planowanie nasadzeń może ułatwić poradnik pokazujący, jak dobierać kwiaty wieloletnie do ogrodu pod względem stanowiska i wymagań.

Czy deszczówka nadaje się do każdego zastosowania?

Deszczówka może być wykorzystywana do podlewania, mycia narzędzi i nawierzchni, a po wykonaniu odpowiedniej instalacji także do wybranych celów gospodarczych. Nie jest jednak wodą pitną. Jej jakość zależy od powietrza, materiału pokrycia dachowego, stanu rynien, obecności ptaków oraz sposobu magazynowania.

Szczególną ostrożność należy zachować przy dachach zawierających materiały, z których mogą wypłukiwać się niepożądane substancje, oraz przy wodzie przeznaczonej do podlewania roślin jadalnych. W razie wątpliwości trzeba sprawdzić właściwości pokrycia i zasięgnąć opinii specjalisty.

Jeżeli deszczówka ma być używana w budynku, instalacja powinna być wyraźnie oznaczona i całkowicie oddzielona od instalacji wody przeznaczonej do spożycia. Punkty poboru należy zabezpieczyć przed pomyłką i dostępem osób, które nie znają przeznaczenia systemu.

Eksploatacja zbiornika i przygotowanie do zimy

Sprawność systemu zależy od regularnej konserwacji. Zaniedbany filtr zmniejsza ilość zbieranej wody, a osad gromadzący się w zbiorniku może pogarszać jej jakość i utrudniać pracę pompy.

Podstawowa obsługa obejmuje:

1. usuwanie liści i zanieczyszczeń z rynien;
2. kontrolowanie oraz czyszczenie filtrów;
3. sprawdzanie szczelności połączeń;
4. kontrolę przelewu i drożności odpływu;
5. okresowe sprawdzanie osadu na dnie;
6. czyszczenie zbiornika zgodnie z instrukcją producenta;
7. kontrolę pompy i zabezpieczenia przed suchobiegiem.

Przed zimą należy sprawdzić zalecenia dla konkretnego modelu. Naziemne pojemniki zazwyczaj wymagają odłączenia od rury spustowej, opróżnienia i pozostawienia otwartego odpływu. Kraniki, przewody oraz pompy narażone na mróz również trzeba opróżnić lub przenieść do chronionego miejsca. Zamarzająca woda zwiększa objętość i może uszkodzić zbiornik oraz armaturę.

Zbiorniki podziemne są zwykle użytkowane inaczej, ale sposób ich zabezpieczenia zależy od głębokości montażu, konstrukcji systemu i zaleceń producenta. Nie należy opróżniać ich automatycznie bez sprawdzenia instrukcji, szczególnie na działkach z wysokim poziomem wód gruntowych.

Najczęstsze błędy przy wyborze zbiornika na wodę opadową

• Dobór pojemności wyłącznie do metrażu dachu bez sprawdzenia rzeczywistego zużycia wody.
• Brak bezpiecznego przelewu i odprowadzanie nadmiaru przy fundamentach.
• Ustawienie pojemnika na niestabilnym podłożu, które osiada pod jego ciężarem.
• Zakopanie modelu naziemnego nieodpornego na nacisk gruntu.
• Brak filtracji, prowadzący do szybkiego gromadzenia osadu i zatykania instalacji.
• Zastosowanie przezroczystego zbiornika sprzyjającego rozwojowi glonów.
• Źle dobrana pompa, która nie zapewnia wymaganego ciśnienia albo pracuje bez wody.
• Brak dostępu serwisowego do filtra, włazu i urządzeń.
• Nieuwzględnienie wód gruntowych przy wyborze i posadowieniu modelu podziemnego.
• Brak przygotowania instalacji do zimy, skutkujący pęknięciem kranu, przewodu lub pojemnika.

Jaki zbiornik na deszczówkę będzie najlepszy?

Dla niewielkiego ogrodu i okazjonalnego podlewania najbardziej praktyczny będzie nieprzezroczysty zbiornik naziemny z filtrem, pokrywą, kranikiem oraz przelewem. Można zacząć od jednego pojemnika i rozbudować system, jeśli rzeczywiste zużycie okaże się większe.

Przy dużym ogrodzie, automatycznym nawadnianiu lub planowanym wykorzystaniu deszczówki w budynku lepszy będzie zbiornik podziemny dobrany do warunków gruntowych, uzysku z dachu i zapotrzebowania. Taki system powinien obejmować filtrację, odpowiednią pompę, dostęp serwisowy oraz zaprojektowany przelew.

Przed zakupem należy kolejno obliczyć możliwy uzysk z opadów, oszacować zużycie między deszczami, wybrać miejsce montażu i sprawdzić wymagania techniczne producenta. Dopiero wtedy można porównywać konkretne pojemności. Najlepszy zbiornik nie jest największy, lecz taki, który regularnie napełnia się i opróżnia w rytmie odpowiadającym potrzebom gospodarstwa oraz ogrodu.